Het slavernijmonument naast station Tilburg laat ons stilstaan bij het feit dat het slavernijverleden onderdeel is van onze geschiedenis, ook in Tilburg. Dit kunstwerk helpt ons herdenken. Niet alleen op 1 juli, wanneer we met Keti Koti de afschaffing van de slavernij vieren, maar het hele jaar door. Tilburg is de eerste stad in Brabant die hier met een monument in de publieke ruimte blijvend aandacht voor vraagt.
De basis van de sculptuur bestaat uit twee bronzen geabstraheerde schakels. Het zijn geen gladde schakels; ze zijn gehavend en hebben beschadigingen en littekens als symbool voor de zware en pijnlijke geschiedenis. Ze zijn met elkaar verbonden, maar de breuken in de schakels verwijzen naar de afschaffing van de slavernij (Keti Koti betekent letterlijk 'verbroken ketenen').
Op één van de schakels zit een kind, modern gekleed met sneakers, een legging en een T-shirt met korte mouwen. Ze zit ontspannen en welbewust, met een rechte rug. Een arm leunt op de schakel waarop zij zit. Dat is geen achteloos gebaar, maar een bewust contactmoment van het heden met het verleden.
Het Tilburgse slavernijverleden
De gemeente liet in 2024 een onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar de rol van Tilburg in het koloniaal verleden. Hieruit kwam het boek ‘Een westers beschavingsoffensief’ voort, waarin wordt gesteld: “De koloniale geschiedenis van Tilburg verschilt van andere grote Nederlandse steden. De stad heeft geen oude verbinding met de koloniën, zijn koloniale geschiedenis is vooral bijzonder vanwege culturele en religieuze overheersing.” Het onderzoek verwijst hiermee naar de Tilburgse missionarissen die naar de koloniën trokken om de tot slaaf gemaakte bevolking te bekeren. Daarnaast laat het rapport zien dat Tilburgse investeerders geld verdienden aan plantages en de textielindustrie draaide op koloniale grondstoffen. Dit verleden leeft vandaag de dag nog altijd door via de grote gemeenschap van nazaten in de stad.
Opvallend
Zowel op het meisje als op de schakels bevinden zich kleine bolletjes, zogenoemde trade beads. Oorspronkelijk waren dat glazen kralen variërend in vorm, kleur en formaat, die in Europa werden geproduceerd en vanaf de zestiende eeuw werden gebruikt als betaalmiddel voor de handel in goederen en grondstoffen in met name Afrika.
Ook mensen werden gezien als verhandelbare goederen. De grootste concentratie van de bolletjes bevindt zich daar waar zij met haar hand de schakel aanraakt. De kralen in haar haren verwijzen naar een huidige vorm waarvoor kralen gebruikt worden, namelijk als decoratie.
Bij het monument wordt jaarlijks op 1 juli Keti Koti gevierd, als herdenking van de afschaffing van de slavernij in Suriname en de Caraïbische eilanden.
Wat het losmaakt
Drie ontwerpen voor Tilburgs slavernijmonument vol symboliek en verwijzingen
Slavernijmonument onthuld: burgemeester zegt dat hij het verleden betreurt
Onthulling slavernijmonument Tilburg (video)
Interview met Eardly van der Geld & Tommy van der Loo
Nieuw icoon TilburgsAns aangeboden bij het Slavernijmonument
Slavernijmonument Tilburg ‘verfraaid’? ‘Nagels en schoenen wit verven is gewoon bekladding’
“Maar voor iedereen geldt dit. Laat dit monument zijn: Een eerste stap naar nieuwsgierigheid, een eerste stap naar leergierigheid, een eerste stap naar begrip. Want de gebeurtenissen van toen werken door in het heden.”Jeannau Jean Louis, een van de initiatiefnemers van het monument
Het proces
Stichting Gedeeld Verleden, Gezamenlijke Toekomst Tilburg en Stichting Comité 30 juni – 1 juli Tilburg namen samen het initiatief om een herdenkingsmonument voor het slavernijverleden van Tilburg op te richten.
Zij vertegenwoordigen de grote groep Tilburgers met roots in Suriname of de (voormalig) Nederlandse Antillen en Aruba, van wie velen nazaten zijn van slachtoffers van de Nederlandse slavenhandel.
De gemeente Tilburg omarmde het plan en trad op als opdrachtgever, terwijl Kunstloc Brabant het hele proces naar de realisatie van het monument begeleidde.
Een speciale selectiecommissie adviseerde het college van Burgemeester & Wethouders over de keuze voor het monument.
Na een open oproep toonden 53 kunstenaars hun interesse, waarna de commissie drie van hen selecteerde om een schetsontwerp te maken: Tommy van der Loo, patricia kaersenhout en Dedden & Keizer.
Vervolgens werden er (online) verkiezingen gehouden om Tilburgers op verschillende manieren te betrekken bij de besluitvorming. Het ontwerp van Dedden & Keizer kwam hierbij als winnaar uit de bus.
Over de kunstenaar
Al sinds de jaren 90 maken Albert Dedden en Paul Keizer onder de naam Spacecowboys beelden voor de publieke ruimte. Ze werken vanuit Deventer, maar hun kunstwerken zijn door het hele land te vinden. Kenmerkend voor hun werk is het sterk verhalende karakter, waarin (fantasie)dieren vaak de hoofdrol spelen.